Als Onafhankelijke Clientondersteuner (OCO) zijn we de gids in het doolhof van regels, voorzieningen, zorgtaal, indicaties, zorgaanbieders en wetten zoals de Wlz, Wzd en Wmo. We informeren, onderhandelen, verbinden, bouwen netwerken op en onderhouden relaties met professionals en families. Allemaal om mensen die zorg nodig hebben te helpen vinden wat het beste bij hen en hun situatie past.
Wanneer zorg complex wordt
En dan heb je de complexe zorg. Mensen voor wie een voorziening niet past of niet passend gemaakt kan worden. Deze mensen hebben een probleem, omdat zij niet of moeilijk plaatsbaar zijn. Een probleem waarvoor het zorgsysteem meestal zelf zorgt, zonder daarbij een oplossing te bieden.
Wie buitenboord valt
We constateren dat het zorgsysteem, bedoeld of onbedoeld, mensen uitsluit die men niet vindt passen binnen het aanbod van de zorginstellingen. Dat zie je steeds meer bij mensen met een VG7-indicatie. Zeker als het budget niet volstaat en zij Meerzorg nodig hebben. Omdat ze niet in ‘een groep passen’, te veel gedrag vertonen (vaak in reactie op hun omgeving en begeleiding) of te complex gevonden worden. Een andere groep waarbij we dit zien is bij mensen met in detentie, mensen die permanent intensieve ondersteuning nodig hebben vanwege gedrag, psychiatrische kwetsbaarheid. Ook zien we het bij mensen die in de thuissituatie beademing nodig hebben.
De muren in het zorgsysteem
Mensen die zorg nodig hebben, lopen samen met ons als OCO’s voortdurend tegen muren op. De wachtlijstmuur (tot acht jaar wachttijd voor een VG7-plek), de personeelstekortmuur, de Meerzorgregelingenmuur, de indicatiemuur (eerst een indicatie, dan pas op de wachtlijst), de formulierenmuur, de mandaatmuur (“daar gaan wij niet over”), de liever-ZIN-dan-PGB-muur, de professionalsmuur (uitgaand van de aanname dat alleen professionals echt weten wat iemand nodig heeft, of de aanname dat de professional de familie vervangt), en zo verder.
De diagnostiekmuur is er ook zo één: je wil graag wonen met ondersteuning en je hebt een indicatie, maar geen ‘recente diagnostiek’. Dan moet je opnieuw door de diagnosemolen, terwijl je gewoon een huis wil met begeleiding. Ook voor diagnostiek is er een wachtlijst; een jaar is gebruikelijk. Dat betekent: een wachtlijst om op een wachtlijst geplaatst te worden voor een woonvoorziening die mogelijk niet bij je past. We zitten in een systeem dat te complex en te rigide is, waardoor steeds meer mensen de zorg niet meer kunnen krijgen die zij nodig hebben.
Samen werken aan een werkbare zorg
Bij COP hebben we het initiatief genomen om daar iets aan te doen. Niet tegen het systeem, maar mét het systeem. Samen met andere OCO-organisaties, zorgkantoren en beleidsmakers hebben we op 4 november een eerste overleg gevoerd om elkaar te helpen bij het vinden van werkbare zorgroutes voor complexe plaatsingsuitdagingen. Dit overleg was prettig en waardevol, en daarom zetten we dit voort. We hopen in 2026 meerdere bijeenkomsten te organiseren.
Een eerste resultaat is al zichtbaar: het gebruik van één formulier, ontwikkeld door VWS, voor alle complexe plaatsingen en inschrijvingen bij instellingen. Een universele toegangspas voor ons als gidsen, waarmee het doolhof al iets overzichtelijker wordt.
Hans Kroon, Senior Onafhankelijk Cliëntondersteuner
