Als ons de afgelopen jaren één ding is opgevallen, is het wel dat bureaucratische regels en budgetten belangrijker zijn geworden dan de daadwerkelijke zorg voor de cliënt. Geld is belangrijker geworden dan mensenlevens en dat is wat ons betreft de omgekeerde wereld. Dit probleem merken we onder andere bij Meerzorg, wat het sluitstuk is in het systeem van budgettering van zorg in de Wlz. Waar verder niks meer passend is vanuit toeslagen en basisbudget, is er bij sommige indicaties de mogelijkheid voor Meerzorg. Maar wat als dit sluitstuk op verschillende – en verkeerde – manieren wordt toegepast? Dan gaat er iets heel erg mis.
Meerzorg = complex
We ervaren dat elk zorgkantoor zijn eigen draai en invulling geeft aan Meerzorg. Hierdoor ontstaan grote verschillen in wat cliënten toegekend krijgen qua zorgmogelijkheden en zorgbudget. Ook de manier van werken, bijvoorbeeld in wat ze eisen of hoe ze meedenken, wordt bepaald door hun eigen afspraken en regels. Het aanvragen van Meerzorg is inmiddels zo complex, dat een aanvraag voor veel mensen niet meer te doen is zonder professionele ondersteuning.
Waar komt deze complexiteit dan vandaan? Wantrouwen speelt hierin een grote rol. Verhalen over fraude doen veelal de ronde, maar dit gebeurt in de praktijk minimaal, al zit er altijd wel een rotte appel tussen. Bij een zorgaanvraag wordt eerst het hele medische zorgdossier doorgelicht door het CIZ en vervolgens komt er een indicatie Wlz. Het CIZ licht het Zorgkantoor hierover in. Het zorgkantoor is vervolgens verantwoordelijk voor de zorg en het zorgbudget. Bij ZIN vindt er een koppeling plaats met de zorgaanbieder en afhankelijk van de zorgaanbieder en situatie wordt een budget toegekend. Daarna screent het zorgkantoor elke zorgbeschrijving. In de basis is extra controle niet verkeerd, maar werken op basis van vertrouwen is helemaal niet meer aan de orde. Een gouden middenweg zou heel goed én kostenverlagend werken.
De rekenmodule
Per casus wordt er gebruikgemaakt van een rekenmodule. Daarin zien wij dat er dingen niet kloppen. De rekenmodule is een begroting, maar zegt niks over wat er feitelijk wordt gedeclareerd. Het gereserveerde budget gaat echter wel af van een mogelijk PGB en dit wordt niet hersteld, ook niet als het niet gebruikt wordt en er in PGB een tekort is. De theorie werkt dus niet altijd in de praktijk. Feedback en kritiek zijn veelal uit de boze, maar waar we een goede samenwerking hebben, zijn de slagen het kortst en valt er in ieder geval samen over te praten.
Daarnaast gaan de zorgkantoren heel divers om met de mogelijkheid tot overleg tussen professionele, geregistreerde, onafhankelijke cliëntondersteuners en een zorgkantoor. Bij de één zijn de lijnen kort en direct; dit werkt efficiënt en prettig. Bij het andere zorgkantoor willen ze je niet eens te woord staan en bij weer een ander moet je alles via de algemene nummers en adressen doen en duurt het een dag of 5 voor het op het juiste bureau belandt.
Ook zit er tussen aanvraag en toekenning soms wel maanden. Dat heeft een enorme impact, want in de tussentijd krijgt de cliënt niet die zorg die hij behoeft. Zorgverleners wordt gevraagd veel uit coulance te doen, maar dat is ook geen oplossing en absoluut niet eerlijk. Mantelzorgers worden zwaar overbelast en/of zorgvragers krijgen niet de noodzakelijke zorg.
In de cijfers zien we ook dat het niet gaat om de juiste zorg aan het bed, maar om geld. Het zou moeten gaan om zorgvrager en zorgverlener, maar bij het gros van de zorgkantoren is er totaal geen beeld van waar het nu eigenlijk echt om gaat. Net als dat de PGB onder druk wordt gezet, terwijl het vaak goedkoper is dan zorg in natura, zeker bij complexere zorg en Meerzorg. In die situaties worden veel zorgvragers geweerd uit reguliere instellingen omdat ze niet kostenefficiënt zijn. Er is geen verbinding meer tussen praktijk en beleid. Het onterechte wantrouwen naar de particuliere zorgvrager is vaak zo groot en de bureaucratie gaat boven alles. Hierdoor lopen de kosten om tot zorg te komen enorm op.
Mantelzorg kan de druk van de ketel halen
Dan hebben we het nog niet eens gehad over betaalde zorg door familie. Het is niet aantrekkelijk, maar wel ontzettend hard nodig om de druk van de zorg af te halen. Maar wat is nu het geval? Je gaat er financieel op achteruit en je loopt enorme risico’s. Als familie heb je geen recht op uitbetaling bij ziekte, geen recht op ww en je bouwt geen pensioen op. De dag dat iemand wordt opgenomen in een instelling of overlijdt, heb je niets meer. Daarnaast stellen zorgkantoor en SVB dat je niet meer dan 40 uur kunt werken, terwijl zorg in de praktijk natuurlijk na 17.00 uur niet ophoudt. Het zou zoveel beter zijn als het zorglandschap veel meer waardering heeft voor en werkt met de praktijk en de ervaring van mensen die zorg nodig hebben en hun naasten.
Als alle uren die nu besteed moeten worden aan bezwaren gewoon aan zorg besteed zouden worden, dan werd het zorglandschap een heel stuk beter. Dan krijgen mantelzorgers en cliënten tenminste goede zorg en kost het de maatschappij een heel stuk minder.
Een schrijnend voorbeeld uit de praktijk
Een cliënt met intensieve zorgbehoefte die niet binnen het standaard zorgprofiel past, kreeg te maken met maandenlange onzekerheid over financiering. Ondanks een gedetailleerd zorgplan duurde het zeven weken voordat een eerste overleg met het zorgkantoor plaatsvond, waarna nog eens maanden volgden zonder duidelijkheid. Gedurende deze tijd moeten de echtgenote en zorgverleners de noodzakelijke zorg blijven leveren en financieren, zonder enige zekerheid over vergoeding.
Uiteindelijk werd de aanvraag na ruim 4 maanden grotendeels afgewezen, met als argument dat minder zorg nodig zou zijn als de cliënt minder vaak zou douchen en in bed zou blijven met incontinentiemateriaal. Bij een ander zorgkantoor was deze zorg binnen enkele weken goedgekeurd. Dit verschil toont de ongelijkheid binnen het zorgsysteem pijnlijk aan.
Gelukkig konden we in samenwerking met Zilveren Kruis zorgen dat deze cliënt de laatste levensperiode zonder extra stress door financiering van zorg kan beleven. Maar ons zorghart breekt hierdoor in duizend stukjes. Dit verhaal laat helaas zien hoe het hele zorgsysteem in elkaar zit. Niet alleen geld, maar ook regels zijn belangrijker dan mensen.
Zorgkantoren versus cliëntondersteuning
Als cliëntondersteuners worden we niet altijd serieus genomen. De één neemt ons wel heel serieus, terwijl de ander het vervelend vindt als een cliëntondersteuner meedenkt. Want wat weten wij nu eigenlijk? Dat is natuurlijk een grote misvatting.
Zorgkantoren hebben de neiging om zaken te brengen alsof het de wet is, terwijl het de wet niet is. En die wet? Tja, die kennen wij maar al te goed en we spreken zorgkantoren daar dan ook op aan. Wat dat betreft kun je ons niet voor de gek houden, maar cliënt en naasten zijn vanzelfsprekend niet overal van op de hoogte. Dat is niet eerlijk en ook niet de bedoeling.
Als cliëntondersteuners kunnen we de situatie niet altijd verbeteren, maar we kunnen wel een beetje zorg weghalen bij mensen die te maken hebben met het ingewikkelde systeem. Dit lukt vooral als we prettig kunnen samenwerken met een Zorgadviseur of andere medewerker van het zorgkantoor.
Hoe een zorgkantoor ons voor de gek houdt
Laten we wel het kaf van het koren scheiden, want er wordt ook misbruik gemaakt en er gebeuren dingen die niet kloppen. Maar laten we de goeden nu niet te veel lijden onder de slechten? Het gaat hier wel om mensenlevens.
Onlangs hebben we het jaarverslag van Zorg en Zekerheid bekeken. Dit zorgkantoor is trots op het feit dat ze enerzijds relatief veel complexe zorgvragen hebben, maar anderzijds de afgelopen jaren maar een toename in de kosten van Meerzorg zien van 4%. Het gemiddelde in Nederland is 15%. Dat klopt gewoon niet. Wat ze hiermee duidelijk maken is dat geld het belangrijkste doel is. Onze conclusie is dat veel mensen in hun werkgebied nu wel zorg tekort moeten komen, want het kan niet zo zijn dat je relatief veel complexe zorg hebt, maar een laag percentage Meerzorg. Zeker niet als wij onze eigen dossiers er eens bij pakken…
Ons belangrijkste doel is dat we met zijn allen gaan samenwerken. Niet lijnrecht tegenover elkaar gaan staan, maar juist naast elkaar. Wij zijn ervan overtuigd dat de zorg minder hoeft te kosten als we gewoon weer zorg gaan verlenen en werken vanuit vertrouwen. Dat er instanties tussen zitten is hartstikke goed, maar maak het niet moeilijker dan het is.
